لطفا کمی صبر کنید...

مقدمه :

توليدكنندگان عسل برای حضور در بازارجهانی به استانداردهای بين المللی نياز دارند، اين استانداردها در جلسات و نشست های متخصصين بر اساس جمع بندی نتايج حاصله از آزمايش های روزانه ای كه در آزمايشگاه های مرجع بر روی عسل های ارسالی از كشورهای مختلف انجام می شود، به دست می آيد .
با نگاهی بر آمار و ارقام تصويب شده توسط استانداردهای بين المللی می توان دريافت كه عسل ايران می تواند به درجات بالايی از استاندارد جهانی دست يابد و اين امر منوط به چند شرط است :

1.آلوده نكردن عسل به سموم و داروها
2.كنترل تغذيه مصنوعی
3.حفظ عناصر مفيد و آنزيم های عسل (حرارت نديدن عسل)
اميد است اين مقاله ترجمه شده بتواند مورد استفاده كارشناسان قرار گيرد و همچنين باعث تشويق توليد كنندگان عسل، به توليد عسل استاندارد و مرغوب شود.

روش های بررسی كيفيت عسل، مقررات و استانداردهای بين المللی

مروری بر كار كميسيون بين المللی عسل:
استانداردهای بين المللی كه در دستورالعمل اروپايی و در استاندارد غذايی كدكس1 تدوين شده، هر دو در حال بازنگری می باشند.
در اين مقاله اطلاعات موجود مربوط به شاخص های مختلف كيفيت و روش های مورد استفاده برای تعيين اين شاخص ها مورد بررسی قرار گرفته است.
جهت بررسی روش های آناليز و مقررات مندرج در دستورالعمل اروپا2 و در استاندارد غذايی كدكس، كميسيون بين المللی عسل 3 (IHC) در سال 1990 تشكيل شده تا روش های آناليز و استانداردهای عسل را مورد بازبينی قرار دهد.
 نويسندگان اين مقاله به عنوان اعضا كميسيون (IHC) ،با ارايه آمار و اطلاعات در تدوين مقاله حاضر سهيم بوده اند.
 اين كميسيون با برگزاری جلسات مشترک با كميسيون غذايي سوييس 4 (SFM) روش های كنترل كيفيت عسل را تنظيم كرده است. روش ها ابتدا در (SFM) مطرح و سپس با اندكی تغيير به ثبت رسيده است.
 در اين كميسيون اطلاعات موجود درباره معيارهای مختلف كيفی و روش های مورد استفاده تعيين كيفيت، بررسی شده است.
 در نظر است اطلاعات لازم در اختيار متخصصين شيمی مواد غذايی و مسئولين مربوط به (IHC) و همچنين مسئولين قانون گذاری و تصميم گير در تشخيص عسل قرار گيرد.

رطوبت:
 هر چه ميزان رطوبت عسل بيشتر باشد، احتمال تخمير آن بيشتر است. حداكثر ميزان 21.100 گرم در استاندارد جديد پيشنهاد شده است. بر اساس استاندارد جديد عسل شبدر استثنا ‌نشده، و لذا حداكثر رطوبت برای عسل شبدر نيز همان 21.100 گرم می باشد. در عمل، اين ميزان رطوبت بندرت ديده ميشود. در آزمايش های روزمره كنترل كيفيت انجام شده بر روی 30000 نمونه، توسط كميته بين المللی تعيين كيفيت عسل در طول سال های 97 تا 1989، حدود 91% تا 95% همه عسل ها، ميزان رطوبت كمتر از 20 داشته اند. همچنين در سوييس اين استاندارد در بيست سال گذشته بطور موفقيت آميز مورد استفاده قرار گرفته، تا اينكه در آخرين بازبينی سازمان غذايی سوييس ميزان حداكثر رطوبت 21% را كه اتحاديه اروپا پيشنهاد كرده بود، پذيرفت .
خيلی از سازمان های ملی زنبورداری (مثل آلمان، بلژيک، اتريش، ايتاليا و سوييس) حداكثر رطوبت عسل را بين 18 تا 18.5 گرم درصد پذيرفته اند.

مواد معدنی (خاكستر):
خاكستر يک عامل كيفی و متمايزكننده عسل های مختلف از عسلک می باشد. ميزان خاكستر عسل (عسل با منشا گياهی) نسبت به ميزان خاكستر عسلک (عسل با منشا حشرات) كمتر است. در حال حاضر، اين معيار با هدايت الكتريكی جايگزين شده است. استفاده از معيار خاكستر به عنوان يک فاكتور تعيين كيفيت در دوره انتقالی بايد حفظ شود، تا زمانی كه هدايت الكتريكی عسل، به عنوان استاندارد جهانی پذيرفته شود.

اسيديته:
استاندارد قديمی عسل ميزان حداكثر 40 ميلی اكی والان در هر كيلوگرم را پذيرفته در حالی که در دستورالعمل كدكس میزان آن تا 50 ميلی اكی والان در كيلوگرم افزايش پيدا كرده است، اگر چه تعدادی از عسل ها وجود دارند كه به طور طبيعی اسيديته بالا دارند.

هيدروكسی متيل فورفورال:
یکی از فاكتورهای اصلی در تعيين كيفيت عسل، حرارت ديدن عسل می باشد. در عسل های تازه، عملا هيدروكسی متيل فورفورال5 (HMF) وجود ندارد. اما با حرارت دادن عسل يا نگهداری در محل نامناسب، در عسل ايجاد شده و به تدريج افزايش می يابد این افزایش به PH عسل و درجه حرارت محل نگهداری بستگی دارد.
برخی از اتحاديه های زنبورداران اروپايی (آلمان، بلژيک، ايتاليا، اتريش) نمونه عسل خود را با عنوان عسل با كيفيت (با حداكثر 15 ميلی گرم HMF) ارايه می كنند. در تجارت بين المللی حداكثر 40 ميلی گرم در كيلوگرم پذيرفته شده است.
در طی 10 سال كنترل مداوم عسل در انستيتو آناليز عسل (IHA) در برمن آلمان، در بيشتر از 90% نمونه های عسل فرآوری شده (30000 نمونه) و بيشتر از 85% عسل فله (2000 نمونه)، ميزان HMF كمتر از 30 ميلی گرم بوده است.
حداكثر ميزان پذيرفته شده HMF توسط كدكس 60 ميلی گرم در كيلوگرم است. ذخيره عسل در كشورهای گرمسير باعث افزايش HMF می شود، لذا پيشنهاد افزايش ميزان حداكثر گرديده است . آخرين پيشنهاد داده شده توسط اتحاديه اروپا ميزان استاندارد حداكثر 40 ميلی گرم در كيلوگرم می باشد. يک راه حل ممكن براي اين فاكتور كيفی، ارايه يک استاندارد منطقه ای می باشد.

فعاليت دياستاز (آميلاز) :
فعاليت دياستاز (DN) ،يک فاكتور كيفی است كه در اثر ماندگاری عسل و حرارت تغيير می كند و نشانگر تازه بودن يا حرارت دادن عسل می باشد. حداقل استاندارد ميزان فعاليت دياستاز 8 است. در كنترل روزانه و طولانی مدت انستيتو آناليز عسل (IHA) در 92% عسل های فرآوری نشده (2000 نمونه) و بيش از 88% عسل های فله (1000 نمونه) ميزان DN بيشتر از 8 بوده است. در هنگام قرائت نتيجه دياستاز بايد در نظر داشت كه برخی از عسل های تک گل بطور طبيعی دارای فعاليت دياستازی پايين هستند.

قندها:
قسمت اعظم قندهای عسل را قندهای احيا کننده تشكيل می دهند. ولی در عسلک مخلوط با عسل اين وضعيت متفاوت و بيشتر قندها را، قندهای مركب غير احيا کننده مثل ملزتيوز، مالتوتريپوز و رافينوز تشكيل می دهند. با توجه به اين يافته ها استاندارد قندها تعيين گرديده و برخلاف استاندارد گذشته كه ميزان آن 60gr/kg بوده، حداقل 45gr/kg، جهت قندهای احيا کننده پذيرفته شده است. با اندازه گيری قندهای احيا کننده، تفاوت بين عسل و عسلک تعيين می شود. اما اين تفاوت ها را می توان با ساير روش ها مثل استفاده از هدايت الكتريكی تعيين نمود. بحث های فراوانی برای جايگزينی اندازه گيری قندهای احيا کننده با قندهای اختصاصی وجود دارد، كه در قسمت بعد اشاره مي شود .

مواد جامد غير قابل حل در آب :
اندازه گيری مواد غيرمحلول، برای تعيين ناخالصی بيش از حد مجاز عسل، ابزار مهمی می باشد. با وجودی كه هم اكنون بخش قابل توجهی از عسل دنيا را با فشردن شان های عسل استخراج می كنند، امروزه تقريبا همه عسل های تجاری پس از سانتريفيوژ كردن استحصال می شوند. به نظر می رسد كه ميزان حداكثر مجاز (0.1 گرم در 100 گرم) خيلی زياد است. معمولا در عسل ها ميزان اين مواد كم و در مقياس 0.05 تا 0.005 گرم در 100 گرم يافت می شود.
موم، كه ميزان آن در استاندارد Codex تعيين نشده، ماده اصلی مواد غيرمحلول است. به منظور صاف كردن عسل از فيلتر كاغذی استفاده می شود، اما اين متد تاكنون پذيرفته نشده است.

معيارهای ويژه برای استاندارد بين المللی عسل :
ارقام مربوط به ميزان قند و ميزان هدايت الكتريكی كه از آناليز آزمايشگاه های نويسندگان اين مقاله جمع آوری شده در جداول 3 و 4 آمده است. 50% آمار از برمن آلمان است، در اين محل عسل های ارسالی از اروپا (اغلب عسل مخلوط با عسلک)، آسيا (اغلب چين)، آمريكای جنوبی و شمالی و استراليا بطور روزمره آزمايش می شوند. آمار مربوط به عسل های تک گل از ساير آزمايشگاه ها و كشورهای ديگر می باشند.

هدايت الكتريكی:
امروزه هدايت الكتريكی به جای بررسی خاكستر، مقياس مناسبی براي تشخيص عسل از عسلک می باشد. اين معيار به خاكستر و اسيد موجود در عسل بستگی دارد. هر چه ميزان اين مواد بيشتر باشد هدايت الكتريكی بيشتر است. يک ارتباط خطی بين ميزان خاكستر و هدايت الكتريكی برقرار است.
C= 0.14+1.74 A
در اينجا C هدايت الكتريكی بر حسب ميلي سی منز  (Siemens  Milli)6 در سانتي متر و A ميزان خاكستر در 100 گرم عسل می باشد.
ارقام هدايت الكتريكی عسل ها، عسل هاي تک گل و عسلک در جدول شماره 3 خلاصه شده است. بر اساس اين آمار ميزان هدايت الكتريكی در عسل های مخلوط با عسلک بايد كمتر از 0.8 واحد باشد و اين ميزان در عسلک و عسل شاه بلوط بيشتر از 0.8 واحد مي باشد. عسل تعدادی از گل ها7 و همچنين مخلوط آنها، استثنا بوده و تفاوت فاحشی در ميزان هدايت الكتريكی آن ها وجود دارد.
با توجه به نياز به اطلاعات بيشتر درباره عسل ها، ضروری است استانداردهای عسل های اختصاصی با منشا گياهی و جغرافيايی مختلف مشخص شود.
اندازه گيری هدايت الكتريكی سهل و سريع بوده و به ابزارهای گران قيمت نياز ندارد، استفاده های فراوانی از آن براي تشخيص عسل های تک گل از يكديگر و تميز عسلک از عسل، می شود. بنابراين گنجاندن هدايت الكتريكی در استاندارد بين المللی پيشنهاد گرديد.

قندهای اختصاصی:
در جدول 4 آمار مربوط به مجموع فروكتوز و گلوكز و همچنين قند ساكاروز حدود 3500 نمونه از عسل های تک گل و مخلوط آمده است. اين آمار اغلب مربوط به نتايج آزمايش های انجام شده در آزمايشگاه های نويسندگان اين مقاله مي باشد، با دو استثنا مربوط به آمار ساكاروز كه از منبع ديگری گرفته شده است. بر اساس اين آمار استاندارد عمومی مجموع فروكتوز و گلوكز 60% براي عسل و براي عسلک 45%، پيشنهاد گرديده است. در 99% ‌موارد آناليز عسل می توان به اين استاندارد اطمينان نمود.
برای ساكاروز وضعيت اندكی پيچيده است. استاندارد عمومی 5% را می توان در 99% موارد پذيرفت.
عسل های تک گل مثل عسل حبش اوتی (Banksia)، مركبات (Citrus)،‌ماش معطر يا اسپرس (Hedysarum)، يونجه (Medicago) و اقاقيا (Robinia) استثنا بوده و استاندارد ساكاروز آنها 10% می باشد.
ميزان استاندارد ساكاروز برای عسل اسطوخودوس (Lavandula ) 15%، تعيين گرديده است.
مجموع ميزان فروكتوز و گلوكز خيلی به مجموع قندهای احيا کننده نزديک است. چون اين دو قند بيش از 90% قندهای احيا کننده را تشكيل می دهند. در واقع استاندارد حداقل پيشنهاد شده براي جمع گلوكز و فروكتوز براي عسل 60% و براي عسلک 45% می باشد و برای قندهای احيا کننده عسل ميزان 65% و براي عسلک همان 45% پذيرفته شده است.
تعيين استاندارد براي عسل های اختصاصی نتايج مثبتی را براي كنترل معمول عسل به دنبال خواهد داشت. در حال حاضر ميزان قند نمونه عسل های تجاری از نظر استاندارد بررسی مي شوند، اما اين بررسی پاسخگوی كيفيت عسل نمی باشد. و ضرورت دارد ميزان قند نمونه های عسل از جنبه های مختلف كيفيت مورد بررسی قرار گيرند. در اين راستا نسبت فروكتوز به گلوكز و غلظت ساكاروز شواهد خوبی براي تفكيک بين عسل های تک گل از يكديگر می باشند. همچنين ميزان ملزتيوز، مالتوتريوز و دو اليگوساكاريد ديگر معيار خوبی براي تفكيک عسلک موجود در عسل است. همچنين طيف اختصاصی قندها اطلاعاتی درباره كيفيت، اعتبار و رسيده بودن عسل ارايه می نمايد.

فاكتورهای كيفی فوق استاندارد:
تعدادی معيار كيفی مفيد، علاوه بر مقررات معمول بين المللی، وجود دارد كه برای تعيين كيفيت عسل به كار می رود.

فعاليت انورتاز (استاندارد تازگي عسل):
اين آنزيم اختصاصا به حرارت و ذخيره سازی عسل حساس می باشد و به عنوان معيار تازگی عسل شناخته می شود. برای عسل تازه و حرارت نديده عدد انورتاز 10 پيشنهاد گرديده و برای عسل هايی كه دارای فعاليت آنزيمی پايين می باشند عدد انورتاز بيش از 4 تعيين شده است. اگر چه فعاليت انورتاز همانند دياستاز از نظر طبيعی تفاوت زيادی می كند. ولی اثر آن در تعيين كيفيت عسل ثابت شده است. فعاليت انورتاز در اتحاديه های زنبورداران آلمان و بلژيک مورد استفاده می باشد.

پرولين:
ميزان پرولين عسل نشانگر رسيده بودن و طبيعی بودن عسل است و ميزان پايين آن نشانگر نارس بودن يا تغذيه دستی کندو با شکر است. براي عسل خالص 180 ميلی گرم در كيلوگرم پرولين ميزان حداقلی است كه برای آزمايشگاه های كنترل پذيرفته شده است. بهرحال بايد در نظر داشت كه بسته به نوع عسل ميزان پرولين تفاوت زيادی خواهد داشت.
 
گردش نوری:
انحراف نور در اثر قندهای مختلف عسل يک معيار مهم است. اندازه گيری انحراف نور در حال حاضر در يونان، ايتاليا، انگلستان براي تشخيص عسل از عسلک به كار می رود. در ايتاليا مشخص گرديده كه عسل از نظر گردش نوری ارزش منفی داشته در صورتيكه عسلک دارای گردش نوری مثبت است. اين كه آيا اين روش قابليت شناسايی عسل های مناطق مختلف جغرافيايی را دارد، بستگی به مطالعات آتی دارد.

بحث:
مقاله حاضر، مروری خلاصه بر آخرين اطلاعات و دستورالعمل های بين المللی مربوط به روش های آناليز و معيارهای كيفی مورد استفاده در تعيين كيفيت عسل می باشد. بحث های زيادی جهت تصويب استانداردهای جديد و استفاده از قندهای اختصاصی و هدايت الكتريكی مطرح شده است. در سی سال اخير از قندهای احيا کننده و خاكستر به عنوان فاكتورهای تعيين كيفيت استفاده شده، در صورتی كه در حال حاضر از قندهای اختصاصی و هدايت الكتريكی به عنوان شاخص در استاندارد بين المللی عسل استفاده می شود.
علاوه بر معيارهای برشمرده شده در اين بررسی، تست های بهداشتی، معيارهای تعيين آلودگی، توسط استاندارد Codex ارايه شده است.
به علاوه، متخصصان عسل معيارهای ديگری براي تعيين منشا گياهی يا جغرافيايی عسل، مخصوصا برای تعيين خصوصيات عسل های تک گل، به كار می گيرند. در آينده كميسيون IHC در نظر دارد روش ها و معيارهای مورد نياز كيفی شيميايی براي عسل های تک گل را كه در چند كشور مورد استفاده بوده است و در تجارت بين المللی عسل رسما استفاده نمی شود، آماده و ارايه نمايد.


 استاندارد كيفيت عسل بر اساس دستورالعمل كدكس و اتحاديه اروپا  _ جدول 1

معیار دستورالعمل Codex
دستورالعمل اروپا

ميزان رطوبت (گرم/100گرم)

 

   
عموم عسل ها 21
21
شبدر 23 23
عسل های صنعتی 25
25

 

ميزان قندهاي احيا کننده (گرم/100گرم)

   
عموم عسل ها به جز عسل هاي ذيل 65
65
عسلک يا عسل مخلوط با عسلک 45
60
Xanthorrhoea pr. 53
53

 

ميزان ساكاروز (گرم/100گرم)

   
عموم عسل ها بجز عسل هاي ذيل 5
5
اقاقيا، اسطوخودوس، اسپرس، شبدر، مرکبات، يونجه 10
-
اکاليپتوس، خلنگ، اکليل کوهی - 10
عسلک يا عسل مخلوط با عسلک 15
-

 

مواد غير محلول در آب (گرم/100گرم)

   
عموم عسل ها 0.1
0.1
عسل پرس شده 0.5
0.5

 

مواد معدنی (خاكستر) (گرم/100گرم)

   
عموم عسل ها 0.6
0.6
عسلک يا عسل مخلوط با عسلک،عسل شاه بلوط 1.2
1.2
اسيديته (ميلی اکی والان در کيلوگرم) 50
40

 

فعاليت دياستاز(آميلاز)

   
   بعد از فرآوري و بسته بندی(Codex) 8
8
براي تمام عسل هاي تجاری و عسل های با ميزان فعاليت آنزيمی پايين (EU) 3
3

     

هيدروكسی متيل فورفورال(ميلی گرم/کيلوگرم)HMF

   
بعد از فرآوري و مخلوط كردن (Codex) 60
-
برای تمام عسل های فله (EU) -
40

 

 

جدول 2- ميزان قند و هدايت الكتريكي: پيشنهادي براي استاندارد جديد عسل

معیارهای جديد پيشنهادی براي  كيفيت عسل       

 

ميزان قند (گرم/100گرم)

 
عموم عسل ها (جمع گلوكز و فروكتوز)                  60                
عسلک يا عسل مخلوط با عسلک 45
ساكاروز 5

 

ساكاروز عسل های ذيل

 
اقاقيا، اسطوخودوس، اسپرس، مرکبات، يونجه 10
اکاليپتوس،خلنگ، اکليل کوهی 15

 

هدايت الكتريكی (سانتی متردرهزارم ثانيه )

 
عموم عسل ها بجز عسل های ذيل يا عسل مخلوط با آنها يا عسلک مخلوط با عسل 0.8
توت فرنگی، اکاليپتوس، مانوکا، نمدار عسلک يا عسل شاه بلوط 0.8

 

 

جدول 3:  ميزان حداكثر و حداقل قند موجود در عسل

نام گل نام علمی انگلیسی N گلوکز+فروکتوز (گرم/100گرم)   
ساکاروز (گرم/100گرم)  
توت فرنگی Arbutus (arbutus) 23 3.74-1.63  1-3.3
نوعی خلنگ Banksia (heath) 51 -  6.1-7.10
كلم (كلزا) Brassica (rape) 310 9.83-2.68  0-0.1
شاه بلوط Castanea (chesnut) 158 4.81-0.62  0-3.1
گل گندم Centaurea (centaurea) 27 5.79-8.68  0-5.4
مركبات    Citrus (orange،lemon) 104 9.77-8.63  0-4.8
اريكا، نوعي خلنگ Erica (heather) 199 6.82-0.64  0-5.1
اكاليپتوس  Eucalyptus (eucalyptus) 26 0.77-3.63  1-8.2
ماش معطر- اسپرس Hedysarum (honeysuckle) 29 1.74-0.67  0-3.8
آفتابگردان    Helianthus (sunflower) 117 8.84-7.68  0-8.1
اسطوخودوس    Lavandula (lavander) 159 2.73-1.60  0-0.15
يونجه    Medicago (lucerne) 16 6.75-8.63  0-0.7
برگ آبی Phacelia (phacelia) 39 4.80-9.64  0-0.4
اقاقيا    Robinia (false acacia) 1474 8.83-6.60  0-0.10
خرزهره هندی Rhododendrone (alpine rose) 91 4.79-8.60  0-3.4
اكليل كوهی Rosmarinus (rosemary) 43 1.84-8.64  0-6.4
گل قاصد Taraxacum (dandelion) 40 2.84-4.67  0-0.5
آويشن    Thymus (thyme) 40 3.80-0.64  0-6.0
نمدار، زيرفون Tilia (lime) 150 3.79-7.54  0-5.4
شبدر    Trifolium (clover) 23 5.78-6.66  0-1.3
عسل مخلوط Blossom، blend 80 83.0-60.0  0-8.4
عسلک Honeydew 442 8.71-1.45  0-8.4

All= چهار قارهE= اروپا   A=آسيا  Am =آمريكا  Au = استراليا

 


جدول شماره 4: هدايت الكتريكی عسل mS/cm (سانتيمتردرهزارم ثانيه)

نام گل نام علمی انگلیسی منشا    
تعداد نمونه   
   mS/cm
توت فرنگی Arbutus (arbutus) E
46
0.63-0.90
نوعی خلنگ Banksia (heath) AU
4
0.74-1.02
كلم
Brassica (rape) E
442
0.09-0.27
شاه بلوط Castanea (chesnut) E
297
0.80-2.07
گل گندم Centaurea (centaurea) E
27
0.21-0.75
مركبات    Citrus (orange،lemon) E
150
0.10-0.35
اريكا، نوعي خلنگ Erica (heather) E,A
291
0.42-1.40
اكاليپتوس  Eucalyptus (eucalyptus) ALL
181
0.19-1.33
پنبه Gossypium (cotton)
E
20
0.45-0.76
اسپرس Hedysarum (honeysuckle) E 57 0.09-0.30
آفتابگردان    Helianthus (sunflower) E
174
0.20-0.60
مانوکا Leptospermum (manuka،jellybush) A 25 0.31-1.07
اسطوخودوس    Lavandula (lavander) EU
340
0.12-0.60
يونجه    Medicago (lucerne) E
16
0.11-0.23
برگ آبی Phacelia (phacelia) E
46
0.09-0.44
اقاقيا    Robinia (false acacia) E,A
658
0.09-0.30
خرزهره هندی Rhododendrone (alpine rose) E
112
0.15-0.45
اكليل كوهی Rosmarinus (rosemary) E
81
0.10-0.35
گل قاصد Taraxacum (dandelion) E
67
0.29-0.65
آويشن    Thymus (thyme) E
154
0.24-0.72
نمدار، زيرفون Tilia (lime) E,A
199
0.33-1.15
شبدر    Trifolium (clover) E
65
0.13-0.25
عسل مخلوط Blossom، blend ALL
2052
0.10-0.70
عسلک Honeydew ALL
1623
0.80-2.1

 

ترجمه و تالیف: دکتر محمد فرسی
مدرس و عضو مجمع بین المللی کنترل بیماری های زنبورعسل COLOSS

1-Codex Alimntarius Standard
2-European Directive
3-International Honey Commission
4-Swiss Food Commission
5-Hydroxymethylfurfural
6-Units of measure for the force of electrical movement and electrical conductance. These two qualities are measured respectively in volts (V) and siemens (S). Milli refers to one one-thousandth of an item, while micro refers to one one-millionth.
7-Arbutus, Banksia, Erica, Leptospermum, Eucalyptus, Melaleuca, Tilia

منبع و عنوان مقاله :
Honey Quality، methods of analysis and international regulatory standards: Review of the work of the international honey commission، Swiss Bee Research Center 2000

مولفان :
Stefan Bogdanov (chairman، Switzerland)، Cord Lüllmann (vice-chairman، Germany)، Peter Martin (secretary، UK)، Werner von der Ohe، Harald Russmann، Günther Vorwohl (Germany); Livia Persano Oddo، Anna-Gloria Sabatini، Gian Luigi Marcazzan، Roberto Piro، (Italy); Christian Flamini، Monique Morlot، Joel Lhéritier، Raymond Borneck (France); Panagyotis Marioleas، Angelica Tsigouri (Greece); Jacob Kerkvliet (Netherlands)، Alberto Ortiz (Spain)، Tzeko Ivanov (Bulgaria)، Bruce D’Arcy، Brenda Mossel (Australia) and Patricia Vit (Venezuela))