لطفا کمی صبر کنید...

خواص عسل

1- تولید انرژی:
 گلوکز یک منبع اصلی انرژی است. دی ساکاریدها و پلی ساکاریدهای قابل هضم قبل از جذب در بدن به منوساکاریدها تبدیل می شوند. منوساکاریدهای فروکتوز و گالاکتوز نیز برای استفاده در تولید انرژی به گلوکز یا برای ذخیره به گلیکوژن تبدیل شده تا متعاقبا بصورت گلوکز مورد استفاده قرار گیرند.
اثرات تغذیه ای فروکتوز و گلوکز نشان می دهد که هیچ کدام به تنهایی ایده آل نیستند. فروکتوز جذب ضعیف داشته و به کندی جذب می شود، به علاوه واکنش انسولین نسبت به فروکتوز و ذخیره آن در عضلات محدود است ولی گلوکز خوب جذب می شود و به سرعت برای انرژی متابولیزه می شود. واکنش انسولین نسبت به گلوکز بالا بوده، ذخیره گلیکوژن را تحریک می نماید.
 استفاده از عسل برای ورزشکاران که به گلوکز دایمی نیاز دارند، اهمیت دارد. مخلوط قندها برای جلوگیری از گرسنگی مناسب تر و توانایی را افزایش می دهد. عسل یک مخلوط قندی فروکتوز-گلوکز با مقداری اُلیگوساکارید، پروتئین، ویتامین و مواد معدنی است و دارای مزایای ژل ها و آشامیدنی هایی که توسط ورزشکان استفاده می شود، می باشد.
در دانشگاه ممفیس اثر بخشی عسل به عنوان منبع قند برای ورزشکاران قبل، بعد از تمرین و در طول تمرینات بدنی بررسی شده و نشان داده شده است که عسل به عنوان منبع تامین قند برای ورزشکاران نسبت به سایر مواد ارجحیت دارد.


2-فعالیت ضد باکتریایی :
فعالیت ضدباکتریایی از خصوصیات اصلی عسل می باشد. عواملی مثل پراُکسید حاصله از واکنش آنزیمی اکسیداسیون گلوکز
خصوصیات فیزیکی عسل از جمله :
oفشار اسمزی بالا
oفعالیت پایین آب
oPH پایین، محیط اسیدی
oپروتئین پایین
oنسبت کربن به نیتروژن بالا
oویسکوزیته ای که مانع جذب اکسیژن و سایر مواد شیمیایی می شود
oمواد شیمیایی با منشا گیاهی یا فیتوکمیکال ها
فاکتورهای اصلی در  فعالیت ضدباکتریایی عسل به شمار می آیند.
پیتر مولان محقق نیوزلندی تحقیق گسترده ای برروی خواص ضدباکتریایی عسل انجام داده و اعلام نموده که عسل یک محلول قندی فوق اشباع با فعالیت آبی پایین است. محدودیت میزان آب در عسل برای رشد باکتری ها و قارچ ها مناسب نیست.
خیلی از گونه های باکتری ها درفعالیت آبی بین 0.99–0.94 می توانند رشد نمایند. در حالی که فعالیت آبی عسل رسیده1 بین 0.62 تا 0.56 می باشد و برای رشد قارچ ها هم مناسب نیست. حتی عسل رقیق شده با فعالیت آبی بالاتر، از رشد میکروب هایی که به فعالیت آبی حدود 0.99 نیاز دارند، جلوگیری می کند. اسیدیته طبیعی عسل از رشد خیلی عوامل بیماری زا جلوگیری می کند. رقیق شدن عسل مخصوصا با مایعات بدن باعث افزایش PH و اثر آنتی باکتریایی بخش مربوط به اسیدیته عسل را، کاهش می دهد.

جدول2-باکتری هایی که به فعالیت ضد باکتریایی عسل حساس هستند

سیستم تولید پراکسید :
 آنزیم گلوکز اکسیداز در طی روند عمل آوری عسل یا مراحل تبدیل شهد به عسل، توسط زنبورها ترشح و گلوکز را در مجاورت آب و اکسیژن به اسید گلوکونیک و پراکسید هیدروژن تبدیل می نماید. به این طریق زنبورها باعث رسیده شدن شهد و تبدیل آن به عسل می شود.
عسل غلیظ یا رسیده میزان محدودی پراکسید هیدروژن و گلوکز اکسیداز فعال دارد. بعلاوه PH پایین عسل نیز آنزیم ها را غیر فعال می کند. به همین دلیل رقت عسل توسط مایعات بدن باعث افزایش فعالیت آنزیمی به میزان 50000-2500 برابر، می شود.

فاکتورهای غیر پراکسیدی :
 سیستم تولید پراکسید تنها منبع ضدباکتریایی عسل به شمار نمی آید. علاوه بر پراکسید هیدروژن مواد دیگری به عنوان فاکتورهای غیر پراکسیدی، در عسل یافت شده اند (مانند پینوسمبرین،ترپن ها، بنزیل الکل، اسید سیرنژیک، متیل سیریگات، 3،4، 5 تری متوکسی بنزوتیک اسید، 2 هیدروکسی3 فنیل پروپیونیک اسید، 2 هیدروکسی بنزوییک اسید و 1، 4 دی هیدروکسی بنزن2)، که خاصیت ضدباکتریایی دارند.
وجود فاکتورهای غیر پراکسیدی ضدباکتریایی در عسل به این صورت مشخص شد که مشاهده گردید بعد از حرارت دادن عسل و غیرفعال شدن آنزیم گلوکز اکسیداز یا بعد از قرار دادن عسل در مقابل کاتالاز و رفع خاصیت پراکسیدی، فعالیت ضدباکتریایی عسل جریان دارد.
انواع مختلف عسل خاصیت ضدمیکروبی یکسانی ندارند و این به دلیل تفاوت میزان تولید پراکسید و فاکتورهای غیر پراکسیدی است که به منبع گل و روش نگهداری عسل بستگی دارد.
روش اصلی تعیین فعالیت ضدباکتریایی عسل مشخص نمودن عدد بازدارندگی3 است که به عنوان درجه رقّت تعریف شده. امروزه اغلب تحقیقات فعالیت ضدباکتریایی عسل را با عیار حداقل قدرت بازدارندگی 4 (MIC) مشخص می کنند.
در حالی که آمار روشنی درباره خاصیت ضدباکتریایی عسل های مختلف وجود ندارد، مطالعات انجام شده بر روی تعدادی از عسل ها، طیف وسیعی از فعالیت ضد باکتریایی را نشان می دهد در حالی که برخی از عسل ها فعالیت ضدباکتریایی محدودی دارند.
عسل ممکن است حاوی عوامل میکروبی با منشا خاک یا هوا باشد، که در طول جمع آوری شهد و عمل آوری به وسیله زنبور یا جابجایی عسل توسط زنبوردار، به آن وارد شود. به هر حال زمانی کلستریدیوم بوتولینوم به میزان بسیار کم در عسل یافت گردید ولی تاکنون گزارشی از بیماری زایی آن منتشر نشده و عامل بیماری زای دیگری نیز تاکنون در عسل مشاهده نشده است.
در بین گونه های مختلف عسل، عسل حاوی عسلک5 و عسل مناطق کوهستانی و عسل مانوکا6 دارای قدرت ضدباکتریایی بالایی هستند. در مطالعات انجام شده7 عسل مانوکا بالاترین سطح فعالیت غیر پراکسیدی را در بین 26 گونه مختلف عسل داشته و با قدرت از رشد دو گونه باکتری اشرشیاکلی و استافیلوکوکوس اورئوس جلوگیری نموده است.
 در یک مطالعه آزمایشگاهی اثر ضدمیکروبی عسل مخلوط8 و عسل مانوکا بر روی استافیلوکوک کواگولاز مثبت، مقایسه شد، نتایج اخذ شده تفاوت کمی را نشان دادند. عسل مخلوط، با تولید پراکسید بالا و عسل مانوکا، با فعالیت غیر پراکسیدی، حتی در غلظت کم، موثر بودند.
بررسی عسل های مناطق مختلف مصر از نظر خواص ضدمیکروبی نشان داد که کلیه نمونه ها در غلظت 6.25 در صد اثر مشابهی بر میکروب های گرم منفی و گرم مثبت داشته ولی بر روی قارچ های کاندیدا آلبیکانس وآسپرژیلوس نیجر بی اثر بودند.
 جهت اطمینان از خواص ضدباکتریایی عسل، لازم است علاوه بر سنجش میزان فعالیت ضدباکتریایی، شرایط نگهداری رعایت و در معرض حرارت و نور قرار داده نشوند. حرارت و نور می توانند آنزیم گلوکز اکسیداز را تخریب نمایند. حضور یون های فلزی، اسید آسکوربیک و کاتالاز شهد به پراکسید هیدروژن آسیب می رساند.
عسل در مقایسه با درمان های معمولی، دوره اسهال را در مریض هایی که دارای التهاب گوارشی میکروبی می باشند کوتاه می نماید. گلوکز باعث جذب الکترولیت ها و آب می گردد.
در بیماران مبتلا به اسهال ویروسی طول دوره درمان در مقایسه با درمانهای معمولی تفاوتی نخواهد داشت که موید خاصیت ضدباکتریایی عسل است.
نشان داده شده که عسل با داشتن گلوکز، در جذب سدیم و آب نقش دارد، به علاوه فروکتوز که قند غالب عسل است جذب پتاسیم و آب اضافی را بدون افزایش جذب سدیم تسریع می نماید

علاوه بر خاصیت ضدباکتریایی، عسل ترمیم مخاطات آسیب دیده و رشد بافت های تازه را با خاصیت ضد تورمی خود تحریک می نماید. بر این اساس عسل می تواند از مخاطات آسیب دیده محافظت و با تحریک جریان خون دریافت و عمل ضد التهابی ناشی از خاصیت ضد اکسیدانی، رشد سلول های پوششی جدید را تحریک و مخاطات آسیب دیده را درمان نماید.
در گذشته برای درمان عوارض چشمی عسل مورد استفاده بوده است، در این رابطه گزارشاتی وجود دارد که برای درمان بلفاریت (تورم پلک ها) کونژکتیویت نزله ای، کراتیت (کدورت قرنیه)، دردهای مختلف و برای درمان صدمات وارده به قرنیه مانند سوختگی ناشی از حرارت و مواد شیمیایی، از عسل استفاده می شده است. در این موارد عسل معمولا به صورت پماد به کار می رود.
در یک مطالعه در 102 بیمار که اختلالات مختلف چشمی داشته و به درمان های معمول پاسخ نداده بودند، 85% از بیماران بهبود یافته بعد از درمان با عسل و 15% به درمان پاسخ ندادند. تنها واکنش، یک احساس سوزش زودگذر در چشم بلافاصله بعد از تجویز عسل بود.
خاصیت درمانی عسل در زخم های پوستی کاملا بررسی شده است. نشان داده شده که بعد از پاک نمودن زخم و پانسمان ساده آن با استفاده از عسل طبیعی رقیق نشده، باعث ترمیم سریع آن می شود.
مطالعات آزمایشگاهی نشان می دهد که باکتری های مختلف که باعث تورم پستان در گاوهای شیری می شوند به عسل حساس می باشند لذا عسل می تواند رقیب خوبی برای آنتی بیوتیک ها باشد.
بسیاری از باکتری های بیماری زا و قارچ ها به خاصیت ضد میکروبی عسل حساسند.

باکتری Bulkholderiacepacia :
 باکتری مذکور فوق العاده مقاوم ولی به عسل مانوکا در غلظت کمتر از 6% حساس است. این باکتری در خاک، آب و سبزیجات وجود داشته در بیمارانی که به کیست های فیبروزی و گرانولوماتوز مزمن مبتلا هستند، باعث عفونت ریوی شده و یکی از عوامل آلودگی دستگاه ادراری و عفونت زخم های بیماران بیمارستانی و همچنین عامل عفونت زخم های سربازانی که در مرداب ها تمرین می کنند، می باشد.

باکتری هلیکوباکتر پیلوری9 :
 از قدیم الایام مصرف عسل در درمان زخم معده و روده به کار رفته و امروزه نیز این مسئله پذیرفته شده است. کشف نقش هلیکوباکترپیلوری به عنوان عامل زخم معده منجر به انجام تحقیقاتی جهت تعیین نقش درمانی عسل شده است. تحقیقات نشان داده که این باکتری نسبت به عسل هایی با قدرت ضدمیکروبی متوسط در غلظت 20%، به دلیل حضور پراکسید هیدروژن و به عسل مانوکا نیز در غلظت 5% پاسخ داده است با این وجود جهت تعیین قطعی اثر عسل مانوکا بر این باکتری نیاز به آزمایش های کلینیکی بیشتری می باشد.

جدول3-غلظت های گزارش شده عسل در جلوگیری از رشد برخی از باکتری ها

ترجمه و تالیف: دکتر محمد فرسی
مدرس و عضو مجمع بین المللی کنترل بیماری های زنبورعسل COLOSS

 1- عسلی که عملیات فرآوری آن توسط زنبور کامل شده و در داخل حجره ذخیره و درب آن پلمب شده است.
 2-Trepenes, Siringic acid, Methyl syrigate, 3,4,5-trimethoxybenzoic acid, 2-hydroxy-3-phenylpropionic acid, 2-hydroxybenzoic acid, 1,4-dihydroxybenzene.
 3-Inhibin Number
 4-Minimum Inhibitory Concentration
 5-ماده ای که توسط حشرات ترشح شده، روی برگ ها چسبیده و زنبور آنرا جمع آوری می کند.
 6-Leptospermum عسلی از گونه گیاه Manoka
 7-و همکاران Willex
 8-عسلی که از مخلوط شهد گل های مختلف به دست می آید
 9-Helicobacter pylori